Afbeelding van de auteur.

Johann Wolfgang von Goethe (1749–1832)

Auteur van Het lijden van de jonge Werther

2,704+ Werken 45,597 Leden 493 Besprekingen Favoriet van 123 leden

Over de Auteur

Johann Wolfgang von Goethe, 1749-1832 Johann Wolfgang von Goethe was born in Frankfurt am Main. He was greatly influenced by his mother, who encouraged his literary aspirations. After troubles at school, he was taught at home and gained an exceptionally wide education. At the age of 16, Goethe toon meer began to study law at Leipzig University from 1765 to 1768, and he also studied drawing with Adam Oeser. After a period of illness, he resumed his studies in Strasbourg from 1770 to 1771. Goethe practiced law in Frankfurt for two years and in Wetzlar for a year. He contributed to the Frankfurter Gelehrte Anzeigen from 1772 to 1773, and in 1774 he published his first novel, self-revelatory Die Leiden des Jungen Werthers. In 1775 he was welcomed by Duke Karl August into the small court of Weimar, where he worked in several governmental offices. He was a council member and member of the war commission, director of roads and services, and managed the financial affairs of the court. Goethe was released from day-to-day governmental duties to concentrate on writing, although he was still general supervisor for arts and sciences, and director of the court theatres. In the 1790s Goethe contributed to Friedrich von Schiller´s journal Die Horen, published Wilhelm Meister's Apprenticeship, and continued his writings on the ideals of arts and literature in his own journal, Propyläen. The first part of his masterwork, Faust, appeared in 1808, and the second part in 1832. Goethe had worked for most of his life on this drama, and was based on Christopher Marlowe's Faust. From 1791 to 1817, Goethe was the director of the court theatres. He advised Duke Carl August on mining and Jena University, which for a short time attracted the most prominent figures in German philosophy. He edited Kunst and Altertum and Zur Naturwissenschaft. Goethe died in Weimar on March 22, 1832. He and Duke Schiller are buried together, in a mausoleum in the ducal cemetery. (Bowker Author Biography) toon minder

(eng) Please be careful when combining Goethe's autobiographical works - the various editions of "From My Life: Poetry and Truth" (Aus Meinem Leben: Dichtung und Wahrheit) contain differing portions of the complete work. Vol. 5 in the Princeton Edition containing Part 4 is a DIFFERENT work from vol. 4 containing Parts 1-3, the latter being similar to most other editions which are allegedly complete but contain only those first three Parts.


Werken van Johann Wolfgang von Goethe

Het lijden van de jonge Werther (1774) 8,095 exemplaren
Faust (1808) 5,464 exemplaren
Faust (dl. 1) (1808) — Auteur — 5,047 exemplaren
Natuurlijke verwantschap (1809) 2,029 exemplaren
Faust (dl. 2) (1832) 1,662 exemplaren
Faust (1790) 1,517 exemplaren
Italiaanse reis (1816) 1,124 exemplaren
Wilhelm Meisters leerjaren (1795) 939 exemplaren
Faust: der Tragödie erster und zweiter Teil - Urfaust - (1790) — Auteur — 511 exemplaren
Kleurenleer (1810) 465 exemplaren
Nature (1836) — Auteur — 447 exemplaren
Götz von Berlichingen (1773) — Auteur — 373 exemplaren
Verdichting en waarheid (1949) — Auteur — 354 exemplaren
Maxims and Reflections (1833) 313 exemplaren
Herman en Dorothea (1798) — Auteur — 243 exemplaren
The Story of Reynard the Fox (1847) — Auteur — 241 exemplaren
Egmont (1789) — Auteur — 233 exemplaren
Faust oerversie (1775) 233 exemplaren
The Sorrows of Young Werther / Novella (1971) — Auteur — 226 exemplaren
West-East Divan (1819) 209 exemplaren
Complete Works (1853) 208 exemplaren
Het sprookje van de groene slang en de schone lelie (1795) — Auteur — 193 exemplaren
Die Metamorphose Der Pflanzen (1977) 192 exemplaren
Torquato Tasso toneelspel (1969) — Auteur — 168 exemplaren
Wilhelm Meister's Travels (1821) — Auteur — 131 exemplaren
Roman Elegies [poem] (1914) 119 exemplaren
Romantic Fairy Tales (2000) — Medewerker — 114 exemplaren
The Essential Goethe (2016) — Auteur — 112 exemplaren
Letters from Italy (1996) 111 exemplaren
Great Writings of Goethe (1958) 88 exemplaren
Novella + Fairy Tale (1963) — Auteur — 88 exemplaren
Gedichte (1901) 72 exemplaren
The Sufferings of Young Werther / Elective Affinities (1774) — Auteur — 69 exemplaren
Wilhelm Meister's Theatrical Calling (1958) — Auteur — 66 exemplaren
The Man of Fifty (1821) 64 exemplaren
100 Eternal Masterpieces of Literature - volume 1 (2017) — Medewerker — 58 exemplaren
Goethe - Schiller briefwisseling (1983) 58 exemplaren
Gedichte (1978) 56 exemplaren
The Poems of Goethe (1974) 56 exemplaren
Tales for Transformation (1987) — Auteur — 54 exemplaren
The German Refugees (1991) — Auteur — 50 exemplaren
Werke in 6 Bänden (1986) 46 exemplaren
Novelle (1828) — Auteur — 44 exemplaren
Gedichte (1974) 43 exemplaren
Roman Elegies / Venetian Epigrams (1974) 43 exemplaren
Clavigo (1774) — Auteur — 41 exemplaren
Faust, Part One / Urfaust (2005) 40 exemplaren
Romanzi (1980) 38 exemplaren
The Sorcerer's Apprentice [poem] (1965) 35 exemplaren
Selected Poems (1998) — Auteur — 34 exemplaren
Stella (1816) — Auteur — 32 exemplaren
Goethes Faust : Gesamtausgabe (1980) 31 exemplaren
Verdichting en waarheid (dl. 1-2) (1961) — Auteur — 27 exemplaren
Goethe: Everyman's Poetry (2000) 26 exemplaren
Goethe's Poems (1941) 26 exemplaren
Goethe on Art (1980) 25 exemplaren
The New Melusina (1994) — Auteur — 25 exemplaren
Ein Lesebuch Fur Unsere Zeit (1957) 22 exemplaren
Sämtliche Gedichte (2007) 22 exemplaren
Das Tagebuch (1976) 21 exemplaren
Goethe : Romans (1954) 21 exemplaren
The Permanent Goethe (1948) 20 exemplaren
Die natürliche Tochter (1949) — Auteur — 20 exemplaren
Verdichting en waarheid (dl. 3-4) (1961) — Auteur — 19 exemplaren
Goethe : sein Leben in Bildern und Texten (1982) — Auteur — 18 exemplaren
Erlkönig [poem] (1999) 18 exemplaren
Fünfzig Gedichte (1998) 18 exemplaren
The Genius of the German Theater (1968) 17 exemplaren
Classics Illustrated: Faust (1808) 17 exemplaren
Suhrkamp BasisBibliothek : Goethe : Faust I (2009) — Text — 17 exemplaren
Goethe ist gut (1983) 16 exemplaren
Novellen (1979) 16 exemplaren
Fausto ; Werther ; Herman y Dorotea (1936) — Auteur — 16 exemplaren
Xenien (1985) 15 exemplaren
Ballate (1999) 15 exemplaren
Goethes Liebesgedichte (1977) 15 exemplaren
Faust I und II / Die Wahlverwandtschaften (1965) — Auteur — 15 exemplaren
Wisdom and Experience (1949) 15 exemplaren
Die Leiden des jungen Werthers (1774) — Auteur — 15 exemplaren
Gedichte : eine Auswahl (1988) 15 exemplaren
Dramen (1959) 14 exemplaren
Goethes Leben und Welt in Briefen (1978) 14 exemplaren
Das Hexeneinmaleins (1998) 14 exemplaren
Novels and tales (2008) 14 exemplaren
Inni (1967) — Auteur — 13 exemplaren
Runoja (1980) 13 exemplaren
Vermischte Schriften (2018) 13 exemplaren
Goethe : Théâtre complet (1988) 13 exemplaren
Campagne in Frankrijk 1792 (1901) 13 exemplaren
Aforismen (1984) 13 exemplaren
Die Geschwister (1960) 13 exemplaren
La nuova Melusina e la fiaba (1795) 13 exemplaren
Écrits sur l'art (1997) 13 exemplaren
Faust (Illustrated Classics) (1985) 12 exemplaren
Gedichte (2001) 12 exemplaren
Dramen, Novellen — Auteur — 12 exemplaren
Sämtliche Gedichte (1988) 12 exemplaren
Trost bei Goethe (1936) 12 exemplaren
Annals (1994) — Auteur — 12 exemplaren
Poems (2014) 11 exemplaren
Die schönsten Gedichte (1988) 11 exemplaren
Die Geschwister. Die Laune des Verliebten. (1937) — Auteur — 11 exemplaren
Mietelmiä (1999) 11 exemplaren
Versek (1982) 11 exemplaren
OBRAS COMPLETAS III (1991) 11 exemplaren
Juego de las nubes, El (2003) — Auteur — 10 exemplaren
Urfaust / Faust. Ein Fragment / Faust. Eine Tragödie (1944) — Auteur — 10 exemplaren
Werther. Suivi de Hermann et Dorothée. (1901) — Auteur — 10 exemplaren
Das römische Carneval (1789) — Auteur — 10 exemplaren
Gedichte (Works Volume 10) (1999) 10 exemplaren
Escritos sobre arte (1999) 10 exemplaren
Die Mitschuldigen (1769) — Auteur — 10 exemplaren
Goethes schönste Gedichte (1982) 10 exemplaren
Essen und Trinken mit Goethe (1998) 9 exemplaren
Obras completas I 9 exemplaren
Sagan (1795) 9 exemplaren
Lektüre für Augenblicke (1982) 9 exemplaren
Der Groß-Cophta (1989) 9 exemplaren
Opere (1988) — Auteur — 9 exemplaren
Letters from Goethe (1957) 8 exemplaren
Hundert Gedichte (1983) 8 exemplaren
Parable [poem] (1963) 8 exemplaren
Roman Elegies / The Diary (1988) 8 exemplaren
Poesie 8 exemplaren
Goethe erzählt sein Leben (1984) 7 exemplaren
Valitut teokset. 2 (1774) 7 exemplaren
Poesie d'amore (2005) 7 exemplaren
Fausto - Vol.1 (2013) 7 exemplaren
Mit Goethe durch das Jahr (1969) 7 exemplaren
Goethes Werke in zwei Bänden - Zweiter Band (1957) — Auteur — 7 exemplaren
Incomincia la novella storia (1981) 7 exemplaren
Vier Jahreszeiten. Gedichte. (1996) 7 exemplaren
Goethe's Botanical Writings (1989) 7 exemplaren
Trilogia da Paixão (1999) 7 exemplaren
Selected Poetry (1999) 6 exemplaren
Selected Poems 6 exemplaren
Prometheus: Dramatists Fragment (1987) 6 exemplaren
Faust. Eine Tragödie (1991) 6 exemplaren
Obras completas I (2004) 6 exemplaren
Jugenddramen (1957) 6 exemplaren
Wilhelm Meister Vol.II (1944) 6 exemplaren
Pandora (1997) — Auteur — 6 exemplaren
Luuletusi 5 exemplaren
Briefe aus der Schweiz (2011) 5 exemplaren
Venezianische Epigramme (1989) 5 exemplaren
Los sufrimientos del joven Werther. Reineke el zorro (1962) — Auteur — 5 exemplaren
Fiaba. Conversazioni di profughi tedeschi (2006) — Auteur — 5 exemplaren
Goethe's Plays (1980) 5 exemplaren
Götz von Berlichingen / Clavigo / Stella (1957) — Auteur — 5 exemplaren
Goethe- Gedichte. (1998) 5 exemplaren
Auch ich in der Champagne! (1989) 5 exemplaren
Goethe im Gespräch (1944) 5 exemplaren
Seçme Şiirleri 5 exemplaren
Belagerung von Mainz (2009) — Auteur — 5 exemplaren
OBRAS COMPLETAS II (1950) 5 exemplaren
Mein Goethe (1998) 5 exemplaren
Gedichte (Bd. 1). (1994) 5 exemplaren
Goethes Werke (5.Band) (1914) 5 exemplaren
Pensaments de Goethe (2008) 4 exemplaren
Ieri i Beteli 4 exemplaren
Untitled (1996) 4 exemplaren
Escritos sobre literatura (2000) 4 exemplaren
Märchendichtungen (1990) 4 exemplaren
Dramen (1999) 4 exemplaren
Götz von Berlichingen / Faust I — Auteur — 4 exemplaren
Poems And Ballads Of Goethe (2007) 4 exemplaren
Tutte le poesie. Volume 1. (1989) 4 exemplaren
Tutte le poesie. Vol. II (1997) 4 exemplaren
Goethes Feste (1993) 4 exemplaren
Goethes Reden und Ansprachen (1994) 4 exemplaren
Théâtre (1942) 4 exemplaren
Goethe - Lesebuch. (1986) 4 exemplaren
Escritos politicos (1982) 4 exemplaren
El mar en calma i Viatge feliç (2006) 4 exemplaren
Walpurgisnacht (1982) 4 exemplaren
Schriften zur Weltliteratur (1987) 4 exemplaren
Dramen (1992) 4 exemplaren
La bella genovese 4 exemplaren
Readings in Goethean Science (1978) 4 exemplaren
Gedichte (1994) 4 exemplaren
Goethes Ehe in Briefen. (1994) 4 exemplaren
Il flauto magico (1989) 4 exemplaren
Theaterstücke (1969) 4 exemplaren
Livskälla ur döden sprungen (2011) 4 exemplaren
Drámák (1982) 4 exemplaren
POEMAS (1998) 4 exemplaren
Wilhelm Meister: v. 1 (1977) 4 exemplaren
Racconti (1995) 4 exemplaren
Goethes Werke: Band 1 (1900) 4 exemplaren
Die Reisen (1978) 3 exemplaren
Les Nouvelles (1998) 3 exemplaren
Gedichte. Auswahl 3 exemplaren
Wilhelm Tischbeins Idyllen. (1970) 3 exemplaren
Poesies (1901) 3 exemplaren
Zeichnungen von Goethes Hand (1999) 3 exemplaren
Goethe : poems and epigrams (1983) 3 exemplaren
Gefunden. (2003) 3 exemplaren
Der Sammler und die Seinigen (1997) 3 exemplaren
Goethe erzählt (1982) 3 exemplaren
[Goethes Sämtliche Werke] (1957) 3 exemplaren
The Wayward Lover (2015) 3 exemplaren
Cien poemas (1999) 3 exemplaren
Clavigo / Egmont: (1999) — Auteur — 3 exemplaren
Goethe's Schriften 3 exemplaren
Achilleide (1998) — Auteur — 3 exemplaren
Zum Shakespeares-Tag 1771 (Eva Reden) (German Edition) (1992) — Auteur — 3 exemplaren
Klassisches Theater (1982) 3 exemplaren
Werke (1998) 3 exemplaren
Ecrits sur l'art (1991) 3 exemplaren
Alemania (1984) — Medewerker — 3 exemplaren
Fausto : el manga (2016) 3 exemplaren
Obras completas 3 exemplaren
Opere (1993) 3 exemplaren
Tutte le poesie. Volume 2. (1989) 3 exemplaren
Poemas 3 exemplaren
Viaggio a Napoli (2014) 3 exemplaren
Poems of Goethe (2016) 3 exemplaren
Who Is Goethe? (1983) 3 exemplaren
Roma ağıtları (2002) 3 exemplaren
Torquato Tasso / Clavigo (2003) 3 exemplaren
Gedichte (1997) 3 exemplaren
Gedichte (1994) 3 exemplaren
Dramatic works of Goethe (1896) 3 exemplaren
Die grossen Dramen 3 exemplaren
Gedichte. 1 3 exemplaren
Wilhelm Meister: v. 3 (1977) 3 exemplaren
Epen (1961) 3 exemplaren
Goethe Faust: Texte 3 exemplaren
Narrativa-Goethe (Biblioteca de Literatura Universal) (2006) — Auteur — 3 exemplaren
Poésie et vérité (1992) 3 exemplaren
Obras completas II (2003) — Auteur — 3 exemplaren
Liebesgeschichten. (2003) 3 exemplaren
Briefwechsel (1980) 3 exemplaren
Dzieła wybrane (1983) 3 exemplaren
Der heitere Goethe 3 exemplaren
Goethes Werke. Zweiter Band : Gedichte — Auteur — 2 exemplaren
Nausikaa 2 exemplaren
O prírode a umení 2 exemplaren
Gedichte II 2 exemplaren
Pesmi 2 exemplaren
Faust : Ein Fragment 2 exemplaren
Le ballate 2 exemplaren
Algunas poesías (2009) 2 exemplaren
Ich bin Goethe (1998) 2 exemplaren
The Fellow Culprits (2015) 2 exemplaren
Goethes erotica (2017) 2 exemplaren
Goethes Werke. Erster Band : Gedichte — Auteur — 2 exemplaren
Goethes poetische Werke. Dritter Band. Dramen (1992) — Auteur — 2 exemplaren
Briefe (2017) 2 exemplaren
Romane II 2 exemplaren
Önéletrajzi írások / [4.] (1984) 2 exemplaren
Salve! 365 Tage mit Goethe (2012) 2 exemplaren
Fausto - Cenas de uma tragédia (2011) 2 exemplaren
Trois contes et une nouvelle (1995) 2 exemplaren
Welcome and Farewell [poem] (1775) 2 exemplaren
Il cenacolo di Leonardo (2004) 2 exemplaren
Memoirs Of Goethe (2005) 2 exemplaren
Schriften zur Morphologie (1987) 2 exemplaren
Clavigo [1999 TV movie] — Play — 2 exemplaren
Faust [Video] (2005) 2 exemplaren
Goethe für jeden Tag (1992) 2 exemplaren
Digte — Auteur — 2 exemplaren
Goethes Monde (Insel Bücherei) (2012) 2 exemplaren
Der Turm (1950) 2 exemplaren
Goethe 2 - Dramen 2 exemplaren
Carteggio 2 exemplaren
Pasakos 2 exemplaren
Goethe's neue Schriften Bd. 2 (2010) 2 exemplaren
Valskyldskapane (2019) 2 exemplaren
Die Aufgeregten (2008) 2 exemplaren
Tutte le poesie (1994) 2 exemplaren
Goethe, warum? (1989) 2 exemplaren
Teatro 2 exemplaren
Heath's Modern Language Series : Goethe's Egmont (1904) — Writer — 2 exemplaren
Benvenuto Cellini Erster Teil (1963) 2 exemplaren
Goethe in Leipzig 1765 - 1768 (1991) 2 exemplaren
Poemas 2 exemplaren
Kleine Philosophie des Glücks (2004) 2 exemplaren
Lust auf Goethe (1999) 2 exemplaren
Scritti su l'arte 2 exemplaren
Tutte le poesie vol. 3 (1997) 2 exemplaren
Goethe's Autobiography (2017) 2 exemplaren
Tutte le poesie (1994) 2 exemplaren
Gute Nacht wünscht dir Goethe (2007) 2 exemplaren
Gedichte. 2 (1964) 2 exemplaren
Schriften zur Biologie (1984) 2 exemplaren
Faust (1972) 2 exemplaren
Goethe költeményei 2 exemplaren
Frühes Theater (1982) 2 exemplaren
Das Schönste aus seinem Werk — Auteur — 2 exemplaren
Besuche in Heidelberg (1966) 2 exemplaren
Sehnsucht nach Indien (2006) 2 exemplaren
Werke. Bd. 1. Gedichte (1968) 2 exemplaren
Pesme 2 exemplaren
Goethes Werke 6-8 2 exemplaren
Goethe lieder 2 exemplaren
Faust. Grundgedanken 2 exemplaren
Heidenröslein [poem] 2 exemplaren
Tutte le poesie (1997) 2 exemplaren
Die schönsten Essays 2 exemplaren
Goethe : Gedichte (1964) 2 exemplaren
Traduccions de Goethe 2 exemplaren
Aforismi sulla natura 2 exemplaren
Obras Completas II 2 exemplaren
Goethes Briefe (4 vols.) (1972) 2 exemplaren
In allen Wipfeln ... (1984) 2 exemplaren
La festa di San Rocco a Bingen (1998) 2 exemplaren
Osterspaziergang (2012) 2 exemplaren
Lettere da Napoli (1983) 2 exemplaren
OBRAS COMPLETAS I (1991) 2 exemplaren
Poezija i zbilja 1 exemplaar
Die schönsten Gedichte (2021) 1 exemplaar
A növények metamorfózisa (2005) 1 exemplaar
Aus meinem Leben I 1 exemplaar
Wilhelm Meister Volume I — Auteur — 1 exemplaar
Goethes Werke 3-4 1 exemplaar
Goethes Werke 10-12 1 exemplaar
Goethes Werke 1-2 1 exemplaar
Aus meinem Leben II 1 exemplaar
Lila (2013) 1 exemplaar
Dichtung und Wahrheit II (1975) 1 exemplaar
Romantische Marchen 1 exemplaar
Antik modern Antolia a mzetekr (1981) 1 exemplaar
Weisheit des Lebens 1 exemplaar
Výbor z díla. II 1 exemplaar
Výbor z díla. I 1 exemplaar
Wilhelm Meister. Volume 1. (1925) 1 exemplaar
Dichtung und Wahrheit III (1975) 1 exemplaar
Elegías y epigramas (1978) 1 exemplaar
Grandes Clásicos I 1 exemplaar
Goethes Werke 1-4 1 exemplaar
Elegias Romanas 1 exemplaar
Edel Sei Der Mensch 1 exemplaar
GOETHE-BALZAC 1 exemplaar
Werke II 1 exemplaar
Poemas esenciales 1 exemplaar
Complete Poetry 1 exemplaar
O Rei de Thule 1 exemplaar
Goethe voor kinderen (1999) 1 exemplaar
Poésies lyriques 1 exemplaar
Werke - 3. Romane. 1 exemplaar
O Rei dos Alamos 1 exemplaar
Zwölf Aquarelle 1 exemplaar
משירי גטה 1 exemplaar
Sprüche in Prosa. (1999) 1 exemplaar
Sprüche in Prosa 1 exemplaar
Trost bei Gothe 1 exemplaar
Prometeu 1 exemplaar
April 1 exemplaar
Ur-Goethe 1 exemplaar
Faust Gounod 1 exemplaar
Goethe für Anfänger (1998) 1 exemplaar
Gli Amori 1 exemplaar
Poeme epice 1 exemplaar
Proza 1 exemplaar
Nouvelles completes (1999) 1 exemplaar
Gedichte (Volume 1 only) (1964) 1 exemplaar
Opere. Volume 2 1 exemplaar
Pensées 1 exemplaar
Opere. Volume 1 1 exemplaar
Ifigenia: Stella 1 exemplaar
Goethe en Roma 2010 1 exemplaar
De ¤gode koner 1 exemplaar
Goethe-Brevier (1999) 1 exemplaar
Von Mensch und Menschheit (2002) 1 exemplaar
Faust 1 exemplaar
Dramatische poëzy 1 exemplaar
Werke: Register 1 exemplaar
Lieder Efter Digte Af Goethe (1999) 1 exemplaar
OBRAS COMPLETAS I (1950) 1 exemplaar
Zeit Leben Werk (1999) 1 exemplaar
Märchen, 1 Audio-CD (2004) 1 exemplaar
Goethe als Begleiter : Gedanken u. Aussprüche — Medewerker — 1 exemplaar
פרוזה 1 exemplaar
Твори 1 exemplaar
Novellen (1968) 1 exemplaar
Goethes Reden 1 exemplaar
Gedichte I 1 exemplaar
Gedichte III 1 exemplaar
Lebensweisheit 1 exemplaar
Poemas - eBook 1 exemplaar
Hamburger Lesehefte : Goethe : Reineke Fuchs (1998) — Writer — 1 exemplaar
Obras completas I 1 exemplaar
Gedichte 1 exemplaar
Goethes Werke 1 exemplaar
Verse Plays 1 exemplaar
Joyas vampíricas 1 exemplaar
Sämtliche Märchen (1988) 1 exemplaar
Goethes Werke 13-16 1 exemplaar
Epirrhema [poem] 1 exemplaar
Poesía y verdad 1 exemplaar
werke: zehnter band 1 exemplaar
werke: funfer band 1 exemplaar
werke: fierter band 1 exemplaar
werke: dritter band 1 exemplaar
Humility [poem] 1 exemplaar
Unbound [poem] 1 exemplaar
Hegira [poem] 1 exemplaar
Found [poem] 1 exemplaar
The Diary [poem] 1 exemplaar
Colors in the Sky 1 exemplaar
Erzählungen. (1989) 1 exemplaar
Problems 1 exemplaar
Myron's Cow [essay] 1 exemplaar
On Morphology 1 exemplaar
Polarity 1 exemplaar
Epiphanias [poem] 1 exemplaar
Parabasis [poem] 1 exemplaar
Faust, Versepen 1 exemplaar
Briefe von Reisen 1 exemplaar
IL FAUST 3 1 exemplaar
IL FAUST 2 1 exemplaar
IL FAUST 1 1 exemplaar
Goethes Werke 5-8 1 exemplaar
Goethes Werke 9-12 1 exemplaar
The Godlike [poem] 1 exemplaar
To the Moon [poem] 1 exemplaar
On the Lake [poem] 1 exemplaar
In Court [poem] 1 exemplaar
Prometheus [poem] 1 exemplaar
Ferdinand [Erzählung] (1795) 1 exemplaar
Színtan 1 exemplaar
Correspondance de Bettina et de Goethe (1835) — Auteur — 1 exemplaar
Oeuvres de goethe 1 exemplaar
The Works of Goethe 1 exemplaar
Goethes Novelle 1 exemplaar
Tutte le poesie vol. 2 (1994) 1 exemplaar
Faust - Band 1: Texte (2003) 1 exemplaar
Goethe to go ein tüchtig Wort (2018) 1 exemplaar
Bajka 1 exemplaar
Reden 1 exemplaar
En antologi 1 exemplaar
Labores juveniles 1 exemplaar
Götz von Berlichingen / Egmont — Auteur — 1 exemplaar
Ausgewählte prosa 1 exemplaar
Goethes Meister-Werke. Band 2 (1910) 1 exemplaar
Der Bürgergeneral. 1 exemplaar
Goethes Gespräche 1 exemplaar
Három mese (1976) 1 exemplaar
Goethe 07: Romane 1 exemplaar
Über die Frauen. (1959) 1 exemplaar
Worte der Liebe (2010) 1 exemplaar
Goethes Werke. Siebzehnter Band : Reisen — Auteur — 1 exemplaar
Poesia 1 exemplaar
Goethes Gedichte. (1937) 1 exemplaar
The Tales of Dr. Faustus, Sorcerer (2010) — Auteur — 1 exemplaar
Goethes Werke 5-8 1 exemplaar
Goethe 05: Dramen 1 exemplaar
Goethe 04: Dramen 1 exemplaar
Goethe 03: Dramen 1 exemplaar
Christs aller Erder 1 exemplaar
Goethe's Italian medals (1969) 1 exemplaar
Erzählungen und Märchen (1960) 1 exemplaar
Gedichte und Balladen (1995) — Auteur — 1 exemplaar
Ganymed — Auteur — 1 exemplaar
Gedichte : Auswahl (1923) 1 exemplaar
Gedichte ; 3 1 exemplaar
Das Hohelied Der Liebe; (2011) 1 exemplaar
Gedichte ; 1 - 2 1 exemplaar
Das ewige Gedicht 1 exemplaar
Klassische Balladen 1 exemplaar
Buch 13 - 16 1 exemplaar
Buch 25 - 28 1 exemplaar
Buch 29 - 32 1 exemplaar
Buch 37 - 38 1 exemplaar
Buch 39 - 40 1 exemplaar
Buch 5 - 8 1 exemplaar
Goethe's Works: Vol. 4 — Auteur — 1 exemplaar
Werke II: Theater 1 exemplaar
Werke I: Gedichte 1 exemplaar
Goethe Auswahl 1 exemplaar
Opere scelte 1 exemplaar
Settanta liriche 1 exemplaar
Szépprózai művek (1983) 1 exemplaar
Goethe: Faust - Die Theater Edition [4 DVDs] (2007) — Auteur — 1 exemplaar
Egmont, part one 1 exemplaar
Metamorfosi degli animali (1986) 1 exemplaar
Goethe Werke: Dramen, Novellen (1986) 1 exemplaar
Faust (abridged) 1 exemplaar
Goethe Versei 1 exemplaar
Faust and Notes (Classics Illustrated) — Auteur — 1 exemplaar
Epigramas Venecianos (2014) 1 exemplaar
Worte zur Erfüllung (1990) 1 exemplaar
Benvenuto Cellini. Zweiter Teil (1963) — Auteur — 1 exemplaar
Gedichte und Epen 1 exemplaar
La nobiltà del teatro — Auteur — 1 exemplaar
Rozprávka (2020) 1 exemplaar
Frühling (2018) 1 exemplaar
Goethe [Gedichte] — Auteur — 1 exemplaar
Le conte (2008) 1 exemplaar
Drei Erzahlungen 1 exemplaar
Goethe's Works, Volume 7... (2012) 1 exemplaar
Der Ginkgo 1 exemplaar
Poésies de Goethe 1 exemplaar
Poésies 1 exemplaar
Goethes Werke - Band 18 (1924) 1 exemplaar
Die Grossen Weimarer Dramen (1979) 1 exemplaar
Vermischte Gedichte 1 exemplaar
Lieder (2000) 1 exemplaar
Märchen 1 exemplaar
Guglielmo Meister 1 exemplaar
Words of Goethe (1933) 1 exemplaar
Υπάρχουν όρια (1996) 1 exemplaar
Mitt hjarta slo (1999) 1 exemplaar
About Art (1994) 1 exemplaar
Goethe. Novellen. (1973) 1 exemplaar
Láskyplné písně 1 exemplaar
Goethe Werke. Band 1. bis 6. (1998) 1 exemplaar
Morfologia. Vol. II (2013) 1 exemplaar
Morfologia. Vol. I 1 exemplaar
Seçme Mektuplar 1 exemplaar
Ballades et autres poèmes (1998) 1 exemplaar
Gedichte II, Die (1999) 1 exemplaar
Goethe 08: Romane 1 exemplaar
Goethe 06: Romane 1 exemplaar
Novellen und Märchen — Auteur — 1 exemplaar
Johann Wolfgang Goethe. Briefe (1958) 1 exemplaar
Der Triumph der Empfindsamkeit (2011) — Auteur — 1 exemplaar
Mignon 1 exemplaar
Die Kanonade von Valmy 1792 (2011) 1 exemplaar
Sonette (German Edition) (2011) 1 exemplaar
All`alta memoria di howard — Auteur — 1 exemplaar
Erlinde 1 exemplaar
Goethe-Briefe 1 exemplaar
Goethes Werke - Band 02 (1924) 1 exemplaar
Egmont — Auteur — 1 exemplaar
Dikt (1997) 1 exemplaar
Literature and art 1 exemplaar
Obras selectas 1 exemplaar
Goethe Part One (1963) 1 exemplaar
Berättelser i landsflykt (2016) 1 exemplaar
Goethe, Three Tales (1964) 1 exemplaar
Scienza e natura 1 exemplaar
An den Mond. Faksimile (1991) 1 exemplaar
Goethe's Schriften 1 exemplaar
Goethe's Gedichte — Auteur — 1 exemplaar
Poesías 1 exemplaar
Register: Namen, Werke, Orte (2014) 1 exemplaar
Théâtre de Gœthe 1 exemplaar

Gerelateerde werken

Het leven van Benvenuto Cellini (1728) — Vertaler, sommige edities2,552 exemplaren
Gesprekken met Goethe (1901) 571 exemplaren
The Assassin's Cloak: An Anthology of the World's Greatest Diarists (2000) — Medewerker, sommige edities554 exemplaren
Prefaces and Prologues to Famous Books (1909) — Medewerker — 521 exemplaren
World Poetry: An Anthology of Verse from Antiquity to Our Time (1998) — Medewerker — 450 exemplaren
Fantasia [1940 film] (1940) — Original story — 424 exemplaren
Critical Theory Since Plato (1971) — Medewerker, sommige edities400 exemplaren
The Rag and Bone Shop of the Heart: A Poetry Anthology (1992) — Medewerker — 393 exemplaren
Fantasia 2000 [1999 film] (1999) — Original story — 280 exemplaren
The Sorcerer's Apprentice [2010 film] (2010) — Original story — 249 exemplaren
The Penguin Book of Homosexual Verse (1983) — Medewerker — 237 exemplaren
Art History and Its Methods: A Critical Anthology (1995) — Medewerker — 235 exemplaren
Poems Bewitched and Haunted (Everyman's Library Pocket Poets) (2005) — Medewerker — 192 exemplaren
Vampires, Wine, and Roses (1997) — Medewerker — 157 exemplaren
A Documentary History of Art, Volume 2 (1958) — Medewerker — 148 exemplaren
Deutsche Gedichte (1956) — Medewerker, sommige edities135 exemplaren
Hamburger Lesehefte : Johann Wolfgang von Goethe : Faust Erster Teil (1832) — Text, sommige edities122 exemplaren
German Stories/Deutsche Erzählungen: A Bilingual Anthology (1984) — Medewerker — 110 exemplaren
Great German Short Novels and Stories (1933) — Medewerker — 105 exemplaren
Soul: An Archaeology--Readings from Socrates to Ray Charles (1994) — Medewerker — 101 exemplaren
German stories. Deutsche Novellen (1961) — Medewerker — 96 exemplaren
Byron's Poetry and Prose [Norton Critical Edition] (2009) — Medewerker — 94 exemplaren
The Classic Theatre Volume II Five German Plays (1959) — Medewerker — 81 exemplaren
Wolf's Complete Book of Terror (1979) — Medewerker — 76 exemplaren
Treasury of the Theatre: From Aeschylus to Ostrovsky (1967) — Medewerker — 48 exemplaren
German Fiction (1917) — Medewerker — 39 exemplaren
The Romantics on Shakespeare (1992) — Medewerker — 37 exemplaren
Les cent ans de dracula - 8 histoires de vampires de goethe a (1999) — Medewerker — 37 exemplaren
The Triumph of Art for the Public: 1785-1848 (1979) — Medewerker — 30 exemplaren
Five German Tragedies (1969) — Auteur — 30 exemplaren
The Romantic Influence (1963) 27 exemplaren
Dark of the Moon: Poems of Fantasy and the Macabre (1947) — Medewerker — 27 exemplaren
Von deutscher Art und Kunst: einige fliegende Blätter (1773) — Medewerker — 24 exemplaren
World's Great Plays (1944) — Medewerker — 22 exemplaren
The Blue Flower : Best Stories of the Romanticists (1955) — Auteur — 19 exemplaren
'Das Tagebuch' Goethes und Rilkes 'Sieben Gedichte' (1978) — Medewerker — 18 exemplaren
MHQ: The Quarterly Journal of Military History — Autumn 1992 (1992) — Author "Cannon Fever" — 16 exemplaren
Fairy Poems (2023) — Medewerker — 16 exemplaren
Faust [2011 film] (2012) — Bibliographic Antecedent — 14 exemplaren
Fragmentos para una teoría romántica del arte (1987) — Medewerker — 13 exemplaren
Dreams and Wonders: Stories from the Dawn of Modern Fantasy (2010) — Medewerker — 13 exemplaren
Trees: A Celebration (1989) — Medewerker — 13 exemplaren
Tyskland forteller : tyske noveller (1972) — Medewerker — 12 exemplaren
Faust [1994 film] (2002) — Original book — 12 exemplaren
Oogst der tijden (1940) — Medewerker — 10 exemplaren
Der Orchideengarten (1919) — Medewerker — 6 exemplaren
Great Love Scenes from Famous Novels (1943) — Medewerker — 5 exemplaren
Tyve mesterfortællinger — Medewerker, sommige edities4 exemplaren
Hyacinth und Rosenblut: Marchen der deutschen Romantik (1986) — Medewerker — 3 exemplaren
Czarny Pająk - Opowieści Niesamowite Z Prozy Niemieckiej (1988) — Medewerker — 3 exemplaren
Auswahl aus der deutschen Literatur (1913) — Medewerker — 2 exemplaren
Le Naiadi — Medewerker — 1 exemplaar
Songs of Debussy & Mozart (2003) — Medewerker — 1 exemplaar
Am Borne deutscher Dichtung (1927) — Medewerker — 1 exemplaar
Deutsche Erzählungen (1957) — Medewerker — 1 exemplaar
Gesegnete Ostern! : das Albrecht-Dürer-Frühlingsalbum (2022) — Medewerker — 1 exemplaar


18e eeuw (637) 19e eeuw (621) Autobiografie (436) Biografie (413) Bloemlezing (493) dagboek (155) Duits (1,874) Duitse literatuur (2,292) Duitsland (588) Faust (197) Fictie (2,465) Filosofie (320) gelezen (255) Geschiedenis (220) Goethe (865) Harvard Classics (164) horror (218) Italië (293) Klassiek (731) Klassieken (913) korte verhalen (238) Kunst (287) Kunstgeschiedenis (159) Literatuur (1,702) Memoires (161) Non-fictie (372) ongelezen (178) poëzie (1,708) Reizen (164) Renaissance (166) roman (431) Roman of Romein(s) (205) Romantiek (308) te lezen (1,548) Theater (517) toneel (1,431) toneelstuk (288) toneelstukken (374) Tragedie (157) Vertaling (234)

Algemene kennis

Gangbare naam
Goethe, Johann Wolfgang von
Ducal Vault at Weimar's Historical Cemetery
Frankfurt am Main, Germany
Plaats van overlijden
Weimar, Germany
Oorzaak van overlijden
apparent heart failure
Frankfurt, Germany
Leipzig, Germany
Strasbourg, France
Saxony-Weimar, Germany
University of Leipzig, Germany (law)
Schiller, Friedrich (friend)
von Kotzebue, August (1776)
Goethe, Johann Caspar (father)
Please be careful when combining Goethe's autobiographical works - the various editions of "From My Life: Poetry and Truth" (Aus Meinem Leben: Dichtung und Wahrheit) contain differing portions of the complete work. Vol. 5 in the Princeton Edition containing Part 4 is a DIFFERENT work from vol. 4 containing Parts 1-3, the latter being similar to most other editions which are allegedly complete but contain only those first three Parts.



Faust in Fine Press Forum (maart 2023)
January-March Group Read - Faust by Goethe in Geeks who love the Classics (maart 2023)


Leuk je te mogen verwelkomen in mijn boekenkast. Met de groetjes van B Buch
Vercarre | 126 andere besprekingen | Oct 27, 2023 |
Faust 1

Ik ga u deze keer niet voor de gek houden, zoals ik wél deed met mijn bespreking van 2001: een ruimte-odyssee Daar vermeldde ik niet dat in de uitgave die ik daarvan bezat dit boek gebundeld was met deel 2, 2010: odyssee 2 rel="nofollow" target="_top">; bij Faust 1 doe ik dat dus wel. In de uitgave van Wereldbibliotheek in mijn bezit zijn Faust 1 en 2 gebundeld en mijn volgende bespreking zal Faust 2 als onderwerp hebben.

Waarom dan toch een aparte bespreking? Om twee redenen. Ten eerste dat het wel degelijk om aparte boeken gaat. Faust 1 verscheen in 1808, Faust 2 in 1832. Ten tweede dat ook de vertaler naar het Nederlands een andere is: C.S. Adama van Scheltema tekende verantwoordelijk voor vertaling van, inleiding tot en aantekeningen bij Faust 1, Nico van Suchtelen voor vertaling van, inleiding tot en aantekeningen bij Faust 2. Van Scheltema deed zijn werk in 1911, van Suchtelen in 1920. Bij de herdruk van 1949 “in de vereenvoudigde spelling”, aldus de redactie, werd de buigings-n voor Faust 1 gehandhaafd, bij de herdruk van 1982 (degene die ik in bezit heb), werd echter ook dáárin die buigings-n over boord gegooid… “voor zover metrum en zinsbouw dit toelieten”.

Hè? “Metrum”? Jawel, zowel Faust 1 als Faust 2 zijn grotendeels in dichtvorm geschreven. Wat er voor gezorgd heeft dat ik bij het lezen nog een gekker figuur sloeg dan anders. Het meeste van m’n leeswerk doe ik namelijk terwijl ik wandel en toevallige passanten vinden het al vrij eigenaardig dat iemand in een boek leest terwijl hij wandelt, maar ze vinden het nóg eigenaardiger als die iemand dat luidop doet. Ik slaag er namelijk niet in iets dat in dichtvorm geschreven is en waar het metrum (de maat, zeg maar) dus echt belangrijk is, in stilte te lezen. Ik heb dus zo’n 350 bladzijden, 110 bladzijden Faust 1 en 240 bladzijden Faust 2, aan mezelf voorgelezen.

Alleen de inleidingen van beide vertalers, de meer dan 60 pagina’s Aantekeningen, en het voorwoord, onder de titel Over het vertalen van Goethes Faust, van de hand van Herman Meyer, heb ik in stilte tot mij genomen. Die laatste begint zijn voorwoord met de stelling dat het “natuurlijk slechts een gemeenplaats [is], tenminste wanneer we ons houden aan de nu gangbare betekenis van dat begrip”, te zeggen “dat Goethes Faust tot de ‘wereldliteratuur’ behoort” en de voetnoot op die pagina vermeldt ook dat “Goethes Faust behoort tot de meest vertaalde dichtwerken uit (…) [die] wereldliteratuur” (in 1976 waren het er al meer dan duizend). Maar ik neem niets voor vanzelfsprekend aan: misschien hebt u zelfs nog nooit gehoord van Johann Wolfgang von Goethe.

Van mijnentwege dus een korte inleiding tot de man die kortweg bekend staat als Goethe. Johann Wolfgang Goethe, toen nog niet von, werd geboren in Frankfurt am Main in 1749 en stierf in Weimar in 1832. Tussen die beide data studeerde hij rechten aan de universiteiten van Leipzig en Straatsburg, werkte hij aan het Reichskammergericht in Wetzlar, en trad hij in staatsdienst van de hertog van Saksen-Weimar-Eisenach, Karl August. In die dienst zou hij uiteindelijk minister worden, met als taken ondermeer het beheer van de financiën, weg- en mijnbouw, het krijgswezen en het beheer van het Hoftheater. Tussendoor droeg hij nog het zijne bij tot de aanleg van de botanische tuin en de verbouwingen aan het hertogelijk paleis te Weimar, die een goede twintig jaar geleden beide erkend zijn als UNESCO-Werelderfgoed. Alsof dat allemaal nog niet genoeg was onderzocht hij de mogelijkheid om een zilvermijn op te richten, nam hij deel aan de Slag bij Valmy (deel van de Eerste Coalitieoorlog tegen revolutionair Frankrijk), observeerde hij het Beleg van Mainz (1793), sloot hij een hechte vriendschap met Friedrich Schiller, maar ook met mensen als de antropoloog Johann Blumenbach en de staatsman en wetenschapper Wilhelm von Humboldt, ontmoette hij Napoleon Bonaparte (die hem het Légion d’Honneur toekende), en maakte hij met Christiane Vulpius vijf kinderen, waarvan er toch één, August, de volwassen leeftijd wist te halen (al werd hij uiteindelijk toch ook niet meer dan 41 jaar oud).

Goethe was echter behalve wetenschapper, filosoof, natuuronderzoeker en staatsman ook nog wat anders: schrijver. En in die hoedanigheid staat hij vandaag nog het meest bekend. Op z’n 16de begon hij aan de zogenaamde Annette-Lieder; op z’n 25ste schreef hij op vier weken tijd de brievenroman die hem over heel Europa beroemd zou maken en waarvan de titel nog steeds bijna spreekwoordelijk is (zoals ook geldt voor de frase “Dat was des poedels kern alzo” uit Faust 1), Die Leiden des jungen Werther; in 1788 verscheen zijn (in 1775 geschreven) treurspel Egmont, waarbij Ludwig van Beethoven in 1809 de muziek zou componeren; in 1790 zag Faust. Ein Fragment het leven, in 1797 Faust 1. Teil, in 1832, het jaar van zijn overlijden, Faust 2. Teil; en tussen dat alles door wijdde hij z’n aandacht aan Götter, Helden und Wieland, Erwin und Elmire, Stella, Iphigenie, Torquato Tasso, Der Bürgergeneral, Der Prokurator, Die Sängerin Antonelli, Wilhelm Meisters Lehrjahre en Wanderjahre, Achilleis, Melusine, Pandora, zijn Italienische Reise, Die guten Weiber, Prometheus, de Erlkönig, Reineke Fuchs (onze Reinaert dus), Der Zauberlehrling, Hermann und Dorothea, Die wunderlichen Nachbarskinder, Paris, Claudine von Villa Bella, en zovele andere figuren waarover hij proza, gedichten, toneelstukken, novelles schreef.

Wetende dat de man dan ook nog in de laatste jaren van zijn leven uitvoerige gesprekken voerde met zijn secretaris Johann Peter Eckermann, gesprekken opgenomen in diens van een zeer toepasselijke titel voorziene Gespräche mit Goethe in den letzten Jahren seines Lebens, een autobiografisch werk Aus meinem Leben – Dichtung und Wahrheit neerpende, en zich ook op wetenschappelijk gebied (met onder andere Zur Farbenlehre) niet onthield van literaire activiteit, kunnen we op z’n minst zeggen dat hij net zoals Faust niet in de wieg gelegd was om niks te doen. Zelfs wat de vertalingen van zijn werk betreft (hij vertaalde zélf ook uit het Italiaans en Frans) bemoeide hij zich, aldus Herman Meyer: “Men moet begrijpen dat iedere vertaler (…) als tussenpersoon en middelaar in deze algemeen geestelijke handel actief is en het tot zijn taak maakt dit ruilverkeer te bevorderen. Want wat men ook moge zeggen over het tekortschieten van het vertalen, toch is het een van de belangrijkste en waardigste aangelegenheden in het algemene wereldverkeer.” Meyer zegt ter zake zich “niet [te willen] mengen in de strijd tussen hen die òf de vertaling in proza, òf de vertaling in verzen als het enige juiste voorstaan” en “beide een plaats onder de zon [te gunnen], bedenkend dat zij elkaar kunnen aanvullen”, maar breekt – uiteraard, want de vertalingen van Adama van Scheltema en Nico van Suchtelen zijn, zoals aangegeven, in dat formaat – wel een lans voor het versformaat. Hij geeft daar – behalve het feit dat het, ook mij, niet meer dan logisch lijkt dat je als vertaler zo dicht mogelijk tegen de stijl van het origineel aan probeert te blijven, anders ben je bezig met hértalen, iets wat bijvoorbeeld met de eerder genoemde Reinaert en Tijl Uilenspiegel voortdurend gedaan is – een aantal goede redenen voor, onder andere de “dramatische ontwikkeling [die zich] voltrekt (…) door de opeenvolging van de staag veranderende versvormen”, met onder andere – en ik bespaar u de technische uitleg – knittelverzen, madrigaalverzen, en zelfs “‘vrije ritmen’ (ritmische verzen zonder rijm en metrum), het vers dat bij Klopstock en dan bij de jonge Goethe bij uitstek er toe dient boven alle menselijke beperkingen uit te reiken naar metafysische hoogten”. Ik kom hier nog even op terug in mijn bespreking van Faust 2 maar geef toch nog graag mee wat Meyer ook gelezen heeft in de inleiding van van Scheltema bij zijn vertaling van Faust 1: “het doel dat hij zich heeft gesteld is ‘een zo angstvallig mogelijke nabootsing van alle (!) momenten waarin zich deze (namelijk: de geest en de stijl van het origineel) uitspreken.’ Dat betreft niet alleen het taaleigen en het beeldgebruik maar ook maat, ritme en rijm. Zijn formulering lijkt op het eerste gezicht excessief; hij wil de wisselende metren en ritmen ‘op de voet’ (ja werkelijk: precies van versvoet tot versvoet!) volgen. Voor de in de perikelen van verskunst ingewijde klinkt het bijna ongelofelijk. Maar precieze vergelijking ‘op de voet’ met het origineel wijst uit: dit is geen grootspraak; Adama van Scheltema heeft met de koppigheid van een noorderling deze getrouwheid van de metrische kopie stug verwezenlijkt. En dat is allerminst vergeefs monnikenwerk. Mijn lees-indruk is deze: de spanningsboog in de beginscène van vertwijfeling via hoge verrukking naar het stoutmoedig paroxysme van de Aardgeest-bezwering wordt door het strikte behoud van de versvormen van een Duitse taalwerkelijkheid tot een Nederlandse taalwerkelijkheid. En dat is de werkelijkheid van het kunstwerk.”

Een dubbel kunstwerk dus, dit Faust 1. Een van Johann Wolfgang von Goethe en een van Adama van Scheltema. Ik heb ooit als verjaardagscadeau de verzamelde werken van Goethe auf Deutsch gekregen, maar gezien die in gotisch schrift gesteld zijn, ben ik nog niet aan het lezen daarvan toegekomen, waardoor ik niet heb gedaan wat Meyer gedaan heeft, de twéé lezen, maar ik kan in ieder geval bevestigen dat wat van Scheltema van Faust 1 gebrouwen heeft de moeite van het lezen waard is. En dat terwijl “de” Faust van Goethe natuurlijk óók slechts een hértaling van het leven van de echte Faust was. Zoals van Scheltema immers in zíjn inleiding schrijft: “De historische Faust is een bepaalde en befaamde figuur geweest. Hij werd in 1480 ergens in Wurtemberg geboren, studeerde magie, destijds aan enkele universiteiten onderwezen, en gebruikte de verworven kennis voor allerlei goocheltoeren en oplichterijen. Hij maakte in zijn tijd naam als Paracelsus, maar was, in tegenstelling met deze, een gewetenloos bedrieger, die slechts door de schrik welke hij inboezemde, als in verbinding staande met de duivel, aan alle vervolging wist te ontkomen, totdat hij omstreeks 1540 arm stierf. Spoedig na zijn dood weefde de verbeelding allerlei verhalen om zijn persoon, waaraan niet veel werkelijks meer overbleef; tot deze verschillende Faust-sagen in 1587 verzameld werden in een volksboek van Doctor Faust [Historia von D. Johann Fausten, noot van mij], dat de bron voor de latere Faust-legenden en Faust-gedichten werd. In dat volksboek komt het met bloed onderschreven verdrag met de duivel voor, de duivel bevredigt alle lusten van Faust, deze stelt er vragen over toekomst en hiernamaals, hij trekt heel Europa door, vertoeft aan hoven, huwt eindelijk de Griekse Helena en wordt, na afloop van het verdrag, door de duivel gehaald, die zijn lijk op de mesthoop laat.” Via de werken van onder andere ene Pfitzer (Das Pfitzer’sche Faustbuch uit 1674) komt het werk uiteindelijk, in de versie van iemand die zich “ein Christlich Meynender” noemt (Faustbuch des Christlich Meynender uit 1725), in de jonge handen van Goethe terecht (althans, dat vertelt hij in zijn autobiografie), al zou Goethe, volgens van Scheltema, eerder beïnvloed zijn door de versie van de Engelse Christopher Marlowe, The Tragical History of Doctor Faustus uit 1604, die daarvoor dan weer leentjebuur ging spelen bij The Historie of the Damnable Life, and Deserved Death of Doctor Iohn Faustus (1592, toegeschreven aan ene P.F. Gent(leman)) en… John Foxe’s Book of Martyrs, over de uitwisseling van vijandigheden tussen paus Adriaan VI en een concurrent. De Faust van Goethe is in ieder geval méér dan de gewetenloze bedrieger, al dan niet verbonden met de duivel, die hij eerder was. Hij heeft een aantal dimensies extra: “Zo is de kern der eigenlijke Faust-sage een typisch produkt der renaissance, respectievelijk der reformatie: – zij ontstaat in de aanvang van het tijdperk, dat na de middeleeuwen de eerste bevrijding der menselijke persoonlijkheid bracht, en waar Marlowe in het begin van de era Faust nog liet ondergaan, daar bracht Goethe aan het einde van dat tijdperk zijn redding, omdat het wezen van Faust, het streven naar onbeperkte kennis en natuurmacht, door de middeleeuwen juist als verderfelijk veroordeeld, voor hem en zijn tijd het hoogste was geworden. Vanuit dat standpunt bezien, kunnen wij Faust noemen: de Prometheus van de nieuwe tijd. De Faust-figuur staat aan het begin en het slot van de tijd, die zich uit de oude windselen loswoelde ter verovering van de natuur. Eerst onze tijd heeft die verovering voor een groot deel volbracht, om zich thans te bereiden tot het veroveren van haar schepsels zelf – tot de beheersing der mensheid en haar samenleving”. “En dat wat Goethe in zijn zoekende Faust als het beste heeft gelegd – het zoeken zelf, het streven, de daad – is ook voor ons het hoogste en beste; en ook ons begeleidt het bewustzijn, dat de mens ‘dwaalt’ zolang hij ‘streeft’, – al stijgt onze tijd tot wijder en bepaalder perspectieven, metterdaad gaan wij niet boven de ‘Faust’ uit”. Met al dat zoeken en dat streven riskeer je uiteraard, zelfs als je de duivel zélf niet tegenkomt, zoals de laatste vrouw van Blauwbaard in een kamer uit te komen waar je achteraf gezien toch liever niet was geweest, maar daarvoor verwijs ik u dan weer naar het eerder door mij besproken In de burcht van Blauwbaard – Een analyse van de westerse mens en zijn kultuur van George Steiner.

Mét vertaler van Scheltema en verwijzend naar wat ik eerder zei over het feit dat er zestig pagina’s met aantekeningen zijn, waarvan veertig bij Faust 1, zou ik wel nog durven zeggen: “Bij eerste lezing raadplege men deze dus alleen, wanneer de tekst daartoe noopt”. Er zijn in die tekst ook geen sterretjes of andere aanduidingen geplaatst, de aantekeningen zijn van hun kant voorzien van het versnummer dat wél bij de tekst staat. Een beetje kennis van de klassieken, een beetje achtergrond, helpt, maar wie in de tekst toch dingen tegenkomt waarvan hij denkt begrip ervan nodig te hebben om verder te kunnen die kan naar achteren in het boek bladeren: “Goethes toespelingen op zijn tijd en tijdgenoten; de bronnen waaruit hij putte en de invloed van anderen op hem; tegenstellingen en overeenkomst in cultuurstromingen van toen en thans; de ontstaanswijze van het werk en de sporen daarvan; historische bijzonderheden en plaatsaanduidingen; duisterheden, onnauwkeurigheden en tegenspraak in de tekst; toneelaanwijzingen bij kostuum, aard en handeling der personen; opmerkingen voor de Hollandse lezer, die uit de vertaling voortsproten; enzovoort – alle zaken, voor de een van meer, voor de ander van minder belang, maar die ons te zamen het beeld van Goethe nader brengen, – al wat dat beeld kon verduidelijken en leven gaf heb ik steeds in het bijzonder naar voren gebracht”. Ervaring opgedaan tijdens het lezen van “de” Faust heeft mij geleerd dat het wellicht zinnig is voorafgaand aan het lezen van een “bedrijf” even de noten voor het betreffende deel door te nemen. Dat is alvast minder storend dan dat tijdens het lezen, in mijn geval luidop, te moeten doen.

Nu, zoals ook al gold voor mijn bespreking van Van het ene slot naar het andere van Louis-Ferdinand Céline, heeft putten uit voorwoorden en inleidingen het voordeel dat je je voor de rest als bespreker niet echt moet bezighouden met dingen als stijl, inhoud, achtergrond, enzovoort. Da’s in het geval van Faust 1 ook bijzonder handig, want het is verdomde moeilijk stukjes uit zo’n werk te citeren en aan de hand daarvan het te hebben over genoemde dingen. Al kan je het aan de hand daarvan eventueel wél nog hebben over ándere dingen.

Dit bijvoorbeeld deed me sterk denken aan bepaalde gesprekken tussen de oude man en meneer Smith in het gelijknamige boek van Peter Ustinov (zie mijn bespreking daarvan):


Hebt gij van niets meer te gewagen?
Komt gij altijd om aan te klagen?
Wordt gij op aard dan nooit iets goeds gewaar?


Neen Heer! ik vind het daar, als steeds, van harte naar.
‘k Heb meelij met de mense’ in hunne droeve dagen,
‘k Heb zelfs geen lust de stumpers meer te plagen.”

Net zoals dit overigens:


Van tijd tot tijd zie ‘k graag de Oude weer,
En wacht mij, om met hem te breken.
Het is toch aardig van zo’n grote Heer,
Zo menslijk met de duivel zelf te spreken.”

En dit deed me dan weer denken aan Shakespeare’s Hamlet:

“Wat anders grijnst gij, schedel, uit uw nis,
Dan dat uw brein eens als het mijne faalde,
Het lichte dagen zocht en in de duisternis,
Naar waarheid dorstend, jammerlijk verdwaalde?”

Zoals dit me er onvermijdelijk aan herinnert dat er ook wat politiek betreft niks veranderd is sinds de dagen van Goethe:


Neen, hij bevalt mij niet, de nieuwe burgervader!
Nu hij het is, wordt hij maar daaglijks kwader.
En wat doet hij nu voor de stad?
Wordt het niet erger alle dagen?
Men moet maar meer dan immer dragen,
En heb je ooit zo’n cijns gehad!”

Of sinds de dagen van de schriftgeleerden:

“Hij slaat een boekdeel op en vangt aan.
Er staat geschreve’: ‘In de’ aanvang was het woord!’
Hier stuit ik reeds! Wie helpt mij verder voort?
Zo’n waarde kan ik niet voor ‘t woord bepalen,
Ik moet het anders hier vertalen,
Als mijn begrip de zin er van goed leest,
Er staat geschreve’: In de’ aanvang was de geest!
Laat ons de regel nog eens lezen,
En onze pen hier niet te haastig wezen!
Heeft dan de geest wel zulk een scheppingsmacht?
Eer moet er staan : In de’ aanvang was de kracht!
Doch, ook terwijl ik dit hier neer wil schrijven,
Zegt mij een stem, dat ‘t daarbij niet kan blijven.
Ik zie het thans! Op eenmaal weet ik raad
En schrijf ik gerust: In de’ aanvang was de daad!”

En wat te denken van deze variant op “Al draagt een aap een gouden ring/het is en blijft een lelijk ding”?:


Gij zijt ten slotte – wat gij zijt.
Zet gij u pruiken op van millioenen lokken,
Zet gij uw voet op ellenhoge blokken,
Gij blijft toch altijd, wat gij zijt.”

Of van dit bewijs dat Hongaarse wijn ook bij Goethe in hoog aanzien stond?:

“SIEBEL terwijl Mephistopheles naar zijn plaats toekomt

‘k Beken, dat mij de zure niet aanstaat,
Laat mij een zoet glas wijn genieten!


Voor u zal dra Tokayer vlieten.”

Of, ten slotte, van dit streepje zelfcensuur (ik zou moeten nakijken of het er óók al ingeslopen was bij Goethe)?:

“HEKSEN in koor

De heksen gaan de Brocken op,
De stoppel is geel, groen is de knop.
Van alle kanten komen ze aan,
En bovenop zit Uriaan.
Zo gaat het over steen en stok,
Laat de heks een sch—t, daar st—t de bok.”

Als, toch op z’n minst filosofische, heiden en medewerker aan de strip van mijn goeie kameraad Patrick Giets, De Maier-Files, vond ik natuurlijk ook enig genoegen in de beschrijving van de feestelijkheden tijdens Walpurgisnacht, het dwalen door het Harzgebergte (waar onder andere de hierboven genoemde Brocken te vinden is), de heksendansen, Oberons en Titania’s gouden bruiloft, enzovoort, maar zoals aangegeven ga ik niet meer verder op de inhoud van Faust 1 ingaan dan de vertaler al gedaan heeft. Net zomin als op het gesprek tussen de drie Aartsengelen, Raphael, Gabriel en Michael, de manier waarop Mephistopheles Faust verleidt (of de manier waarop Faust zichzelf verleidt), het bedrog en het zelfbedrog van mensen die wíllen bedrogen worden, of mensen die, doordat ze de korte weg naar het verhoopte geluk willen nemen, precies datgene verliezen wat ze daarmee hoopten te winnen. Faust 1 is immers, uiteraard, geen verhaal zonder moraal (in tegendeel), maar het is ook bijzonder goed verdicht en vertaald. Wie dus eens wat anders wil lezen dan proza en toch wat meer inspanningen wil leveren dan voor het lezen van een enkel gedicht of een gedichtenbundel, kan ik dit boek dan ook ten zeerste aanraden.

Faust 2

Zoals beloofd tijdens mijn bespreking van Faust 1, bij deze de bespreking van Faust 2. Nogal veel over de achtergrond, over de geschiedenis van het Faust-verhaal, over de vorm (verzen), over de manier waarop ik het gelezen heb (echt waar), enzovoort, vindt u in de bespreking van Faust 1, dus daar kom ik nauwelijks nog op terug, maar er zijn natuurlijk ook nog andere aanknopingspunten tussen Faust 1 en Faust 2, ook wat de bespreking ervan betreft.

Bijvoorbeeld het feit dat inleider Herman Meyer in zijn voorwoord Over het vertalen van Goethes Faust, opgenomen in de gebundelde editie van Faust 1 en 2 van Wereldbibliotheek uit 1982, een lans breekt voor het versformaat tegenover het prozaformaat. Daarop beloofde ik in mijn bespreking van Faust 1 dan weer terug te komen, dus dat doe ik nu even. Waarom? Omdat het derde bedrijf van Faust 2, beginnend Voor het paleis van Menelaos in Sparta, zich verderzettend op de Binnenhof van een burcht, met name die van Faust, en dan Arkadië als decor krijgend, voor een groot deel niét in versformaat staat. Héél vervelend als je de hele tijd lekker met het metrum mee het werk (voor jezelf) opgezegd hebt, maar met een hele goede reden: de Duitse Faust en de Griekse Helena spreken niet dezelfde taal. Of zoals Meyer het uitdrukt: "Tot dusver hebben we in deze antikiserende acte uit aller mond slechts 'Griekse' tragedieverzen gehoord, voor Helena en haar gevolg een natuurlijke zaak, voor de als de oude dienares Phorkyas vermomde Mephisto een knap kunststuk. Dat zijn uiteraard allemaal rijmloze verzen. En ook het 'moderne' blankvers (het jambische vijfheffingsvers), dat Faust in het gesprek met Helena aanvankelijk bezigt, rijmt per definitie niet. ('blank' betekent hier immers 'rijmloos'). Maar dan verneemt Helena uit de mond van torenwachter Lynkeus de geestdriftige hommage aan haar betoverende schoonheid, in 'middeleeuwse', bijaldien rijmende minnezang-strofen. Dat rijm is voor de Griekse vrouw iets absoluut nieuws, het intrigeert haar nog meer dan de inhoud van Lynkeus' bewogen ontboezeming en zij vraagt Faust om 'onderricht' over dat wonderlijke fenomeen van elkaar liefkozende klanken. Faust geeft dat onderricht doordat hij zijn leerlinge Helena meteen actief mee laat dichten. Zo komt die even merkwaardige als diepzinnige dialoog tot stand, die poëtologische didaxis en erotische zielekreet op zo unieke wijze in zich verenigt (...)". Wat in de tekst van Faust 2 zelf dan weer klinkt als:


Veelvuldige wondren zie ik, hoor ik aan.
Verbazing treft mij, veel zou 'k willen vragen.
Doch wil mij zeggen 't eerst waarom de taal
Van deze man mij vreemd klonk, vreemd maar vriendlijk,
Het schijnt dat d'ene klank zich voegt naar d'andre,
En heeft het ene woord het oor bereikt,
Dra volgt een ander dat het eerste liefkoost.


Behaagt u reeds de spreekwijs onzer volken,
Zo zal hun zang u zeker ook verrukken,
Uw oor en geest ten diepst bevredigen.
Doch 't veiligst is het daadlijk te beproeven,
De woordenwissling lokt vanzelf het uit.


Leer mij, hoe 'k ook zo schoon en sierlijk praat.


't is heel gemaklijk waar 't van harte gaat.
't Gemoed dat van verlangen overstroomt
Ziet rond en vraagt...


wie zalig mededroomt.


De geest ziet naar verleên noch toekomst heen;
Het ogenblik...


is ons geluk alleen."

"Zo voltrekt zich hier", aldus nog Meyer, "door middel van de versvormen, die zelf als het ware dramatis personae zijn, een adembenemend drama van wereldformaat. Aldus wordt de vorm zelf een element van ideële zingeving en tevens een inhouds-element". En aldus wordt het antwoord op de vraag "Wat kan van dit alles overblijven in de prozavertaling?" natuurlijk "Eigenlijk niets". Je kán deze passage niet weergeven in proza, je kan dat enkel door proza te laten overgaan in vers. En die vrijheid heb je uiteindelijk alleen waar vers de hoofdbrok vormt. De keuze voor vers gaat dus wel degelijk boven die voor proza, als je tenminste in de vertaling ook effectief datgene wil meegeven wat in het origineel staat.

Maar ook op de inleiding van C.S. Adama van Scheltema bij het door hem vertaalde Faust 1 wil ik nog even terugkomen. Daarin heeft hij het namelijk niet alléén over Faust 1, maar ook over Faust 2: "Zo voltooide Goethe dus als tweeëntachtig-jarige grijsaard het werk, waarvan hij enige der mooiste bladzijden op zijn vierentwintigste en vijfentwintigste jaar had geschreven. Dat deze levensarbeid tot geen gave eenheid heeft kùnnen worden, is zonder meer uit de (...) feitelijke cijfers duidelijk", waarbij die "feitelijke cijfers" deze zijn: "De gehele 'Faust' bevat 12111 verzen, waarvan het eerste deel ruim 4600 en het tweede ruim 7400. (Ter vergelijking bijvoorbeeld Vondels 'Adam in Ballingschap': 1709 regels, Rostands 'Cyrano de Bergerac': 2556 regels)." Maar, aldus nog van Scheltema, het "diepgaand stijlverschil spruit uit het eigen wezen van het Faust-drama voort; met de veroordeling daarvan zou men het Faust-drama als zodanig verwerpen, en dit is even onmogelijk als bijvoorbeeld een vonnis te vellen over sommige bloemlezingen van architectuur, over die vreemde en toch onweerstaanbaar bekorende stijlcomplexen in kasteel- of kerkbouw, waar eeuwen aan arbeidden, waar elke vleugel en toren een eenheid in zichzelf werd en waar ieder nieuw geslacht zijn ziel in heeft gedragen..."

Nico van Suchtelen, in zijn inleiding tot het door hem vertaalde Faust 2, vult dat als volgt aan: "De lezer, die in het eerste deel zijn 'ontroering' kant en klaar kreeg opgeschept, voelt zich in het labyrint van beelden en gedachten, toespelingen en allegorieën waarin het tweede hem verplaatst, als vereenzaamd; hij weet zo gauw geen weg te vinden in die wereld van zoveel dieper bezonken gevoel die hem hier omringt". Maar "wie rustig, ernstig en geduldig - en mag Goethe zulk een eis niet stellen? - de lezing aanvaardt, toegerust met enige kennis van mythologie, of voorzien van verklarende aantekeningen [zie ook wat dat betreft mijn bespreking van Faust 1, noot van mij], is waarlijk wel bij machte, ondanks alle wijsgerige symboliek, de algemene gang van het werk te 'begrijpen', en het ondefinieerbare, ongezegde, onzegbare der diepste bedoelingen aan te voelen". En dat ondanks de opmerking van Goethe zelf: "Zoveel heb ik in mijn levensloop wel gemerkt, dat het publiek niet altijd weet wat het aan een gedicht, en zeer zelden wat het aan de dichter heeft. Ja, ik ontken niet, dat ik er, omdat ik dit al heel vroeg merkte, van oudsher plezier in had verstoppertje te spelen." Trouwens, "Het zou ook inderdaad wat moois geweest zijn, wanneer ik een rijk, bont en zo hoogst ingewikkeld leven als ik in de Faust heb uitgebeeld, op het dunne snoer van één enkele, door-alles-heen-lopende idee had willen rijgen!"

Maar "de" Faust was wel voltooid op het einde van het leven van de schrijver. "Voltooid. Ja, als... onvolmaakt levensmonument, niet als gaaf en zuiver kunstwerk", dixit nog eens Nico van Suchtelen. "De kunstkritiek kan wijzen op het nog altijd gebrekkige, onevenwichtige der compositie. Belangrijke gedeelten bleven onuitgewerkt [er is wat dat betreft de zogenaamde Ur-Faust om mee te vergelijken, noot van mij], onbelangrijke werden veel te breedvoerig behandeld, als door een onbeteugeld spelende fantasie. Zij kan wijzen op de barokke vermenging van klassieke oudheid, middeleeuwen en nieuwere tijd en de even barokke dooreenhaspeling van klassiek-gesmede verzen met barbaarse rijmen, ja kreupelrijmen. De kunstkritiek kan terecht, zeer terecht, vele aanmerkingen maken. Maar géén dichtwerk kan ons zó diepgrondig overtuigen van de zieligheid van dit 'goed recht' der kritiek. Want geen poëem openbaart ons dieper dat het ons innerlijkst wezen niet te doen is om de kunst, maar om de schoonheid en waarachtigheid van het leven, dat in zijn aardse worsteling, verward, onharmonisch, onevenwichtig is."

"Aarzel niet, tast toe met moed;/Alles kan ten lest bereiken/D'eedle die begrijpt en doet." luidt het aan het begin van Faust 2 en dat lijkt van Suchtelen goed begrepen te hebben. Net zoals dit van Mephisto(pheles):

"Daaraan herken ik de geleerde piet!
Wat gij niet tast, ligt buiten uw gebied;
Wat gij niet grijpen kunt, kan niet bestaan;
Wat gij niet hebt becijferd is een waan;
Wat gij niet weegt, heeft voor u geen gewicht;
't Geld, dat ge zelf niet munt, is u te licht."

Wat alvast méér is dan ook nu nog de meeste mensen begrepen hebben van de waarde van papiergeld (laat staan giraal geld), iets wat Faust even uitvindt om de keizer (en niet de burger) uit de financiële problemen te halen:

"Een ieglijk die dit aanneemt zij verklaard;
Dit blaadje hier is duizend kronen waard;
Hem strekt tot een betrouwbaar onderpand,
Al het begraven goed in 's keizers land.
In 't lichten van die rijkdom is voorzien,
Opdat de schat terstond tot dekking dien'."

Iets waar zelfs de keizer zelf inloopt:

"Mijn onderdanen, 't leger, 't hof beschouwt
Het als soldij, aanvaardt het voor goed goud?
Hoe 't me ook verbaast, ik moet het wel geloven!"

En waarvan de duivel uiteraard de voordelen alleen maar aanprijst:

"Groter gemak dan goud en paarlen geeft
Zulk een biljet, men weet weer wat men heeft.
Men hoeft niet eerst te sjacheren, bieden, loven,
Om zich met wijn en liefde te verdoven.
Wenst men metaal: een wisselaar staat klaar.
Dreigt er gebrek: men graaft maar hier of daar:
Bokaal en keten, fluks verauktioneerd,
En het papiergeld, weer geamortiseerd,
Beschaamt des twijfelaars brutale hoon.
Men wenst niet anders, vindt het reeds gewoon.
Zo blijft voortaan in al des keizers landen
Genoeg kleinodiën, goud, papier, voorhanden."

Maar goed, om het nog eens met Mephistopheles te zeggen:

"Leert men der jeugd de waarheid waar ze om vraagt -
ofschoon ze een geelbek allerminst behaagt -
Dan, als zij achteraf, na jaren
Haar hardheid aan het eigen lijf ervaren,
Dan bluffen zij: 't kwam àl uit eigen mars!
Dan heet het: Och, die Meester wist geen snars."

Nog los van het feit dat het voor velen gewoon te laat is om te leren:

"Wie redt ons, die zelve
't IJzer delven
Voor onze boeien?
Vergeefs nog is 't moeien
Ons los te rukken;
Blijft dus maar bukken."

En dat de meesten er ook niet toe doen:

"Het aarzlend volk weet nauw wat er gebeurt,
Het stroomt per slot waarheen de stroom het sleurt."

"Langs de voorgeschreven banen
Trekt de menigt' nu door het land;
En d'ontplooide leugenvanen
Volgen allen: schapentrant."

En ik kan, los van de (uiteraard in mijn kraam passende) filosofische bespiegelingen nog wel even doorgaan met citeren, maar waarom zou ik het deze keer niet eens wat korter houden? Lees deze Faust 2 in samenhang met Faust 1. Er kan gediscussieerd worden over het feit dat Fausts ziel toch nog gered wordt, maar niet over 't feit dat beide delen een genot zijn om te lezen.

Björn Roose… (meer)
Bjorn_Roose | 39 andere besprekingen | Jul 23, 2022 |
menselijke verhoudingen ; enigmatisch; de mens is overgeleverd aan de natuurwetten.
gielen.tejo | 24 andere besprekingen | Sep 24, 2020 |
Wilhelm Meisters leerjaren bestaat uit acht boeken, samen goed voor 702 pagina's. Goethe was er al in 1777 aan begonnen, toen nog met het idee een autobiografische roman te schrijven over de ontwikkeling van een kunstenaar die een Nationaal Toneel probeert te scheppen. Na verschillende versies en bewerkingen verscheen de roman in 1795, en toen was het thema intussen veranderd in: de ontwikkeling van een harmonische persoonlijkheid, waardoor het boek een echte Bildungsroman werd. Het werk houdt het midden tussen avonturenroman en psychologische roman: enerzijds is er veel aandacht voor Wilhelms innerlijke ontwikkeling, anderzijds zijn er achtervolgingen, persoonsverwisselingen en onverwachte ontknopingen. Het boek wordt geroemd om zijn rijkdom aan ideeën over filosofie, cultuur, opvoeding, literatuur en politiek. Het is van grote invloed geweest op de Europese literatuur; de Duitse dichter en filosoof Friedrich Schlegel noemde het zelfs even belangrijk voor de tijdgeest als de Franse Revolutie. We vroegen Ria van Hengel haar vertaling van Wilhelm Meisters leerjaren toe te lichten.

De veelzijdigheid van het boek, en dus ook de uitdaging die het vormt voor de vertaling, komt naar voren in de beginregels van de acht boeken, die ik nu achtereenvolgens zal noemen.

Eerste boek

Das Schauspiel dauerte sehr lange.
De voorstelling duurde erg lang.

Hier zitten we meteen midden in de toneelwereld, waar vooral de eerste vijf boeken zich afspelen. In de genoemde voorstelling speelt de jonge actrice Mariane een rol, en zij is de geliefde van Wilhelm Meister, een jongeman uit de gegoede burgerij, die tegen de wil van zijn vader, een geslaagd zakenman, van jongs af aan gefascineerd is door het toneel, en in Mariane 'vermengde zich zijn hartstocht voor het toneel met de eerste liefde voor een vrouwelijk schepsel'.

Tweede boek

Jeder, der mit lebhaften Kräften vor unsern Augen eine Absicht zu erreichen strebt, kann, wir mögen seinen Zweck loben oder tadeln, sich unsre Teilnahme versprechen.
Iedereen die voor onze ogen alles in het werk stelt om een bepaald doel te bereiken kan op onze belangstelling rekenen, of wij dat doel nu prijzen of afkeuren.

Hier is de filosoof Goethe aan het woord: telkens last hij beschouwingen tussen de gebeurtenissen in. Met deze zin motiveert hij zijn besluit om een paar jaar van Wilhelms leven over te slaan omdat 'alles wat beëindigd is [...] onze aandacht niet meer [kan] vasthouden, vooral niet wanneer wij al hebben voorspeld dat de zaak slecht zou aflopen.' En slecht was het afgelopen met de liefde voor Mariane. Daarom 'zoeken we hem pas weer op daar waar we hem enigszins actief en ontpannen hopen aan te treffen'.

Derde boek

Kennst du das Land, wo die Zitronen blühn,
Im dunkeln Laub die Goldorangen glühn,
Ein sanfter Wind vom blauen Himmel weht,
Die Myrte still und hoch der Lorbeer steht
Kent u het land waar de citroenen bloeien,
In donker loof oranjeappels gloeien,
De hemel blauw is, koel en zacht de wind,
Waar men de mirte en de lauwer vindt?

Dit is een van de gedichten die geschreven zijn voor deze roman en los van die context zo beroemd zijn geworden. Ook 'Wer nie sein Brot mit Tränen ass' en 'Nur wer die Sehnsucht kennt' vinden we in deze roman.

Vierde boek

Laertes stand nachdenklich am Fenster und blickte, auf seinen Arm gestützt, in das Feld hinaus.
Laertes stond nadenkend voor het raam en keek, op zijn arm geleund, het veld in.

Wilhelm Meister is inmiddels betrokken geraakt bij een reizend toneelgezelschap en Laertes is daar een van de acteurs, die eerder als volgt is geïntroduceerd: 'Deze man, die wij voorlopig Laertes zullen noemen...' Ongetwijfeld maakt Goethe hier een knipoog naar Shakespeares Hamlet, waarin Laertes een belangrijke rol speelt. Goethe geeft in Wilhelm Meister een uitgebreide analyse van Hamlet, en het stuk wordt ook opgevoerd, met Wilhelm in de rol van Hamlet.

Vijfde boek

So hatte Wilhelm zu seinen zwei kaum geheilten Wunden abermals eine frische dritte, die ihm nicht wenig unbequem war.
Nu had Wilhelm er dus naast zijn twee nauwelijks genezen wonden een verse derde bij, en daar had hij veel last van.

De verwikkelingen zijn niet van de lucht. De held moet veel lijden, naar geest en ook naar lichaam.

Zesde boek

Bekenntnisse einer schönen Seele
Bekentenissen van een schone ziel.

Dit is de titel van het dagboek van een ordezuster, aan Wilhelm gegeven door een stervende vriendin, voor wie het dagboek een grote steun was geweest. Hierin wordt een zuivere religieuze innerlijke wereld beschreven, gedeeltelijk geïnspireerd door de Herrnhutter Broedergemeente waarmee ook Goethe zich enige tijd verwant heeft gevoeld. Het boek vormt de overgang van de eerste vijf boeken, die zich grotendeels in de toneelwereld afspelen, naar de laatste twee, waarin het raadselachtige 'torengezelschap' van voornamelijk adellijke personen een grote rol speelt.

Zevende boek

Der Frühling war in seiner völligen Herrlichkeit erschienen
De lente was in volle pracht verschenen.

Natuurbeschrijvingen, een van de dingen die Goethe beroemd hebben gemaakt, komen uiteraard ook veelvuldig voor in deze roman.

Achtste boek

Felix war in den Garten gesprungen, Wilhelm folgte ihm mit Entzücken.
Felix was de tuin in gehold en Wilhelm volgde hem vol verrukking.

In het zevende boek is Wilhelm erachter gekomen dat het jongetje Felix het kind van hem en Mariane is. Ook ondergaat hij daar een initiatierite van het 'torengezelschap' waarin zijn 'leerjaren' als beëindigd worden verklaard. Eind goed al goed? Maar in het achtste boek komt hij weer in een draaikolk van gebeurtenissen terecht die alles op losse schroeven zet. 'Het lijkt alsof Goethe Wilhelms ontwikkelingsgang wel wilde verlaten, maar niet afsluiten,' schrijft Klaus Gille in het mooie nawoord bij de Nederlandse vertaling. 'Verschillende bildungs-concepten worden naast elkaar gezet en daardoor gerelativeerd en van hun ondubbelzinnigheid ontdaan. Dat vraagt om een actieve, mondige lezer, die meedenkt en mee concipieert. [...] Zo blijft deze roman een uitdaging tot op de dag van vandaag.'
… (meer)
aitastaes | 13 andere besprekingen | Jun 7, 2017 |